काठमाडौं । १३औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मंगलबारबाट सम्पन्न भएको छ ।
सन् १९८४ मा आफैंले सुरुआत गरेको प्रतियोगिताको नेपालले तेस्रो पटक आयोजना गरेको हो । सन् १९९९ मा नेपालले आठौं सागको पनि आयोजना गरेको थियो ।
२० वर्षपछि फेरि आफ्नो जन्मभूमिको यात्रा तय गर्दा सागलाई नेपालले भव्य स्वागत त गर्यो, तर त्यसको तयारी, व्यवस्थापन र सफलतामा पनि चुकेको छ । संख्याको दृष्टिकोणले साग इतिहासमै नेपालले यसपटक सबैभन्दा बढी स्वर्ण पदक जित्यो । तर, औसतमा यो स्वर्णले २० वर्षअघि आठौं सागमा नेपालले प्राप्त गरेको सफलतालाई भेट्टाउन सकेन ।
आठौं सागमा मात्रै १२ खेलमा १६२ स्वर्णका लागि प्रतिस्पर्धा हुँदा नेपालले ३१ स्वर्ण पदक जितेको थियो । नेपालले त्यस बेला झण्डै २० प्रतिशत स्वर्ण जितेको थियो । यस पटक २६ खेल समावेश हुँदा तीन सय २४ स्वर्णका लागि प्रतिस्पर्धा भएको छ । नेपालले यसपटक करिब १६ प्रतिशतको हाराहारीमा स्वर्ण जितेको छ । त्यसैले सफलताको दृष्टिकोणबाट पनि १३औं साग नेपालका लागि सफल रह्यो भन्न सकिने ठाउँ रहेन । आयोजना र व्यवस्थापनमा त अझै धेरै कमजोरी रहे ।
पूर्वाधार समयमै बनेनन्, खेलाडीले खेल सामग्री पाएनन्
फेब्रुअरी २०१६ मा भारतको सिलोङ र गुवाहाटीमा भएको १२औँ सागको समापन अवसरमै नेपालले १३औँ साग आयोजनाको जिम्मेवारी पाएको थियो । तर, दुईपटक मिति सारेर चार वर्ष लम्बिँदासमेत नेपालले भौतिक पूर्वाधारदेखि खेलाडीलाई आवश्यक सामग्री व्यवस्थापन गर्न सकेन । यस अवस्थामा पदकको आशा बोकेर उत्रिएका खेलाडी लज्जित हुनुपरेको छ । त्रिपुरेश्वरस्थित राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) कभर्ड हलभित्र भलिबलको प्रतिस्पर्धा सुरु भइसक्दा बाहिरपट्टि कालोपत्रे चल्दै थियो । अलकत्राको गन्धका कारण स्टेडियमभित्र प्रवेश गर्ने खेलाडीले मास्क प्रयोग गर्नुपर्यो । प्रतियोगिता उद्घाटन हुने दिनसम्म पनि रंगशाला मर्मत तयारी सकिएको थिएन । स्टेडियमको मुख्य गेटबाहिर उद्घाटनकै बिहान पिच गरिएको थियो । उद्घाटन समारोह सुरु हुनु केही घन्टासम्म स्टेडियमभित्रको माटो पानीका फोहोराले हटाइँदै थियो ।
स्टेडियमको भिआइपी प्यारापिटतर्फको छानो हाल्ने र सिट बिछ्याउने काम उद्घाटनको दुई दिनअघि मात्रै तयार गरिएको थियो । ढिला काम गर्दा प्यारापिटको छानो चीनबाट हवाई कार्गो गरेर ल्याउनुपर्यो, यसले राज्यलाई आर्थिक भार बढायो । योभन्दा बढी आर्थिक भार खेल सामाग्री खरिदमा भएको छ । समय अभावका कारण टेन्डर प्रकृया नै रद्द गर्दै सिधै कोटेशनमार्फत खेल सामग्री खरिद गर्ने निर्णय मन्त्रिपरिषद्ले गरेको थियो । टेन्डरमार्फत आउँदा कम मूल्यमा पाइने सामान राखेपले कोटेशनमार्फत सिधै खरिद गर्यो । यसरी खरिद गर्दा आर्थिक अनियमितताको सम्भावना पनि हुन्छ ।
दोस्रो धेरै खेल भएको पोखरा स्टेडियमको ‘मुभेबल’ प्यारापिट पनि साता दिनअघिसम्म विदेशमै थियो । सातदोबाटोमा ‘हिटिङ’ प्रणालीसहितको स्विमिङ पुलमा बिहीबारबाट प्रतिस्पर्धा सुरु भएको छ । तर, त्यहाँ स्विमिङ पुलबाहेक संरचनाको काम अहिले पनि जारी छ । लैनचौरस्थित टेबलटेनिस हलअघिको बाटो प्रतिस्पर्धा सकिँदासम्म पनि पिच भएन । नियमित गुड्ने गाडीले उडाउने धुलोबाट बच्न विदेशी तथा स्वदेशी खेलाडीलाई मास्क प्रयोग गर्नुको विकल्प भएन । संरचना अभावमा बास्केटबलका खेलाडीले पनि तयारी गर्न पाएनन् । राखेप कबर्डहलमा भलिबल र बास्केटबलको एउटै भेन्यु तोकिएको थियो । भलिबलको प्रतियोगित तोकिएको पर्सिपल्ट बास्केटबल प्रतियोगिता थियो । त्यसैले बास्केटबलले भेन्यु तयार पार्न एक दिनमात्रै समय पायो ।
प्रतियोगिता उद्घाटनपछि मिडिया किट्स खोज्दै मिडिया सेन्टर पुगेका विदेशी पत्रकार खाली हात फर्किए । आयोजकले प्रतियोगिता उद्घाटनको तीन दिनपछि मात्रै विदेशी पत्रकारलाई मिडिया किट्स उपलब्ध गरायो । प्रतिस्पर्धा सम्पन्न भएपछि विजेता खेलाडीसँग कुरा गर्न भेन्युमा मिडिया सेन्टरको व्यवस्था भएन । फुटबल, भलिबललगायत एक–दुईबाहेक प्राय: खेलमा ‘पोस्ट म्याच’ कन्फरेन्सका लागि मिडिया सेन्टरको व्यवस्था आयोजकले गर्न सकेन । नेपालले प्रतियोगिताको तयारीमा गरेको ढिलाइले अन्तर्राष्ट्रिय पाहुनासामु आफ्नै प्रतिष्ठा गिराउने काम गरेको छ ।
प्रतियोगिताका लागि आवश्यक भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा मात्रै होइन, आवश्यक खेल सामग्री व्यवस्थापनमा पनि उत्तिकै लापरबाही गरेको छ । त्यसको सबैभन्दा ठूलो मार सुटिङ खेलाडीले बेहोरे । नेपाली खेलाडी २० वर्ष पुराना हतियार बोकेर प्रतिस्पर्धामा उत्रिनुपर्यो । हतियार नपड्किएकै कारण उपाधि होडबाट विदेशी खेलाडीसामु लज्जित भएर बाहिरिनुपर्यो । सुटिङका पुरुष खेलाडी त पाकिस्तानी खेलाडीको हतियार मागेरसमेत पदकका लागि भीडे ।
उसुकी खेलाडी निमा घर्तीमगरले प्रतिस्पर्धाको अघिल्लो दिनसम्म पनि नयाँ म्याटमा खेल्न नपाएको गुनासो गरिन् । प्रतिस्पर्धाको दुई दिनअघि मात्रै उसुको म्याट नेपाल आइपुगेको थियो । तर, यो अवस्थामा खेलेर पनि उनले राष्ट्रका लागि स्वर्ण दिलाएकी छिन् । यसअघि १२ औँ संस्करणमा पनि उनले स्वर्ण दिलाएकी थिइन् ।
राखेपका निर्माण शाखा प्रमुख इन्जिनियर अरुण उपाध्याय सम्बन्धित निकाय जिम्मेवार नहुँदा यो समस्या आएको बताउँछन् । ‘यसका लागि कर्मचारीले मात्रै गरेर हुने कुरा थिएन, राखेपका जिम्मेवार पदाधिकारी नै तात्नुपथ्र्यो, मन्त्रालयले सुरुबाटै अग्रसरता लिनुपथ्र्यो, तर त्यो भएन,’ उपाध्यायले भने, ‘हाम्रो छुट्टै बजेटमा पनि रंगशाला निर्माण भइरहेको थियो । तर, भेन्युको मर्मत र आवश्यक सुविधा थप्न आर्थिक निर्देशिका पारित हुनुपथ्र्यो जुन निकै ढिला भयो ।’ अन्य देशले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितालाई प्रतिष्ठासँग जोड्छन् ।
जसले जिते एकै संस्करणमा दुई स्वर्ण
मन्डेकाजी श्रेष्ठ (कराते)
भक्तपुरका मन्डेकाजी श्रेष्ठका लागि सागमा सहभागिता करिअरमै पहिलोपटक हो । तर, पहिलो मौकामै उनले ‘चौका’ हाने । उनले करातेमा एकल काता र टिम कातामा स्वर्ण जितेका छन् ।
एकै संस्करणमा करातेतर्फ दुई स्वर्ण जित्ने उनी पहिलो नेपाली खेलाडी बनेका छन् । यो सफलताको श्रेय उनले ६ महिनाकी छोरी हिमानीलाई दिएका छन् ।
आयशा शाक्य (तेक्वान्दो)
दुई सन्तानकी आमा आयशा शाक्यले एकै दिन दुई स्वर्ण जितेर नयाँ इतिहास बनाएकी छिन् । २९ वर्षमाथि पुम्से विधामा पहिलो स्वर्ण जितेकी उनले पुम्से जोडीमा सञ्जीवकुमार ओझासँग मिलेर अर्को स्वर्ण भित्र्याइन् र दुई स्वर्ण दुई छोराको नाममा समर्पित गरिन् ।
यससँगै सागमा कूल तीन स्वर्ण जितेकी उनले संगीना वैद्यको दुई स्वर्णको रेकर्ड पनि तोडिन् । अब उनी सागमा तेक्वान्दोकी सर्वाधिक सफल खेलाडी बनेकी छिन् ।
सुवास तामाङ (गल्फ)
सुवास तामाङ उमेरले १७ वर्षमा हिँडिरहेका छन् । तर, कलिलो उमेरमै उनले उच्च सानको रेकर्ड बनाएका छन् । सुवासले गल्फको एकल र टिम इभेन्टमा शुक्रबार एकै दिन स्वर्ण जितेका हुन् ।
महिला खेलाडीले दिलाए इभेन्ट्सकै पहिलो स्वर्ण
सञ्जु चौधरी (भारोत्तोलन)
भारोत्तोलनको महिला स्पर्धामा सागको इतिहासमै पहिलोपटक स्वर्ण जित्ने नेपाली खेलाडी बनेकी छिन्, सञ्जु चौधरी । ५९ केजी तौलमाथि उनले १७१ केजी भार उचालेर रेकर्ड बनाएकी हुन् । त्यसो त भारोत्तोलनमा यसअघि स्वर्ण जित्ने एक्ला थिए, कमलबहादुर अधिकारी । सञ्जुले कमलको रेकर्ड बराबरी पनि गरेकी छिन् ।
सन्तोषी श्रेष्ठ (एथलेटिक्स)
नेपालको एथलेटिक्स इतिहास लामो छ । सुरुका तीन संकरणमै नेपाली खेलाडीले सनसनीपूर्ण प्रदर्शन गरे । तर, एथलेटिक्सको महिलातर्फ भने नेपालले स्वर्ण जित्न सकेको थिएन । यसपालि सन्तोषी श्रेष्ठले त्यो अभाव अन्त्य गरेकी छिन् । उनले १० हजार मिटर दौडमा १० मिलिसेकेन्ड अन्तरले इतिहास रचेकी हुन् ।
एकै सागमा गौरिकाको ४ स्वर्णको कीर्तिमान
पौडी क्विन गौरिका सिंह सागको एकै संस्करणमा ४ स्वर्ण जित्ने पहिलो नेपाली बनेकी छिन् । १६ वर्षीया गौरिकाले यो कीर्तिमान कायम गर्ने क्रममा आइतबार ४०० मिटर फ्रिस्टायलमा चार मिनेट २५.२८ सेकेन्डको समय निकाल्दै स्वर्ण जितिन् । उनले भारतकी सिवांगी शर्मालाई पछि पारिन् । गौरिकाले १३औं सागअन्तर्गत नै २०० मिटर फ्रिस्टाइल र २०० मिटर ब्याकस्ट्रोकमा स्वर्ण जितिसकेकी छिन् ।
आइतबार नै उनले ५० मिटर ब्याकस्ट्रोकमा रजत र टिम इभेन्ट्समा कांस्य जित्दै सागमा एकै संस्करणमा सर्वाधिक सात पदक जित्ने नेपालीको कीर्तिमानसमेत बनाइन् । भारतमा भएको १२औँ सागमा एक रजत र तीन कांस्य जितेकी गौरिकाको नाममा सागमा ११ दक पुगेको छ ।
‘विश्वास गर्नै गाह्रो छ’
१६ वर्षकै उमेरमा अद्भुत सफलता हासिल गरेकी गौरिका भन्छिन्, ‘विश्वास गर्नै गाह्रो भइरहेको छ । मैले सोचेभन्दा राम्रो नतिजा आइरहेको छ, अचम्मित छु ।’ उनले देशका लागि स्वर्ण दिलाउन अझै सक्दो प्रयास गर्ने बताइन् ।
गौरिकाले लन्डनको क्याम्देन स्विस कटेजमा एडम टेयलरसँग स्विमिङ प्रशिक्षण लिने गरेकी छिन् । १३ वर्ष दुई सय ३५ दिनको उमेरमै २०१६ को रियो
ओलम्पिक खेलेर उनले ओलम्पिकमा सहभागी हुने कान्छी खेलाडीका रूपमा विश्वव्यापी चर्चा कमाएकी थिइन् । गौरिका २०२० मा हुने टोकियो ओलम्पिकका लागि पनि छनोट भइसकेकी छिन् ।
गौरिकाको स्विमिङ यात्रा कीर्तिमान नै कीर्तिमानले भरिएको छ । ३५ वर्ष लामो साग यात्राका दौरान व्यक्तिगत इभेन्ट्समा स्वर्ण जित्ने उनी पहिलो पौडी क्विन हुन् । उनी सागमा सर्वाधिक चार स्वर्ण जित्ने दीपक विष्टको कीर्तिमानभन्दा अब एक स्वर्णले पछि छिन् । राष्ट्रियस्तरमा पनि गौरिकाले पौडीतर्फ अधिकांश कीर्तिमान आफ्नो नाममा लेखाएकी छिन् ।
१३औं सागमै अञ्जलीको विश्व कीर्तिमान
१३औं सागअन्तर्गत महिला क्रिकेटतर्फ नेपाली खेलाडी अञ्जली चन्दले विश्व कीर्तिमानी प्रदर्शन गरेकी छिन् । टी–२० अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटको डेब्यु गरेकै खेलमा उनले विश्व कीर्तिमान कायम गरेकी हुन् ।
१३औँ सागको महिला टी–२० क्रिकेटतर्फ माल्दिभ्सविरुद्ध अञ्जलीले एक रन पनि नखर्चिई ६ विकेट लिन सफल भइन् । अञ्जलीले केवल २.३ ओभर मात्र बलिङ गर्दै एक दुर्लभ इतिहास बनाएकी हुन्रु। टी–२० महिला क्रिकेट इतिहासमा अञ्जलीको प्रदर्शन अहिलेसम्मकै उत्कृष्ट होरु। यसअघि मलेसियाकी मास अलिसाले चार ओभरमा एक मेडन राखी ६ विकेट लिएकी थिइन् । उनले त्यसवेला तीन रन दिएकी थिइन् ।
गौरिका सिंहको ऐतिहासिक रेकर्ड
काठमाडौँ । पौडीमा सनसनी मच्चाइरहेकी गौरिका सिंह दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) को ३५ वर्षे इतिहासमा एउटै संस्करणमा चार स्वर्णपदक जित्ने पहिलो नेपाली बनेकी छन् । पौडी प्रतिस्पर्धाको पाँचौ दिन सोमबार १ सय मिटर फ्रिस्टाइलमा भारतकी शिवांगी शर्मालाई उछिन्दै १७ वर्षीया गौरिकाले यो सफलता हात पारेकी हुन् ।
उनले निर्धारित दूरी ५८ दशमलव १३ सेकेन्डमा पार गरिन् । भारतकी शिवांगी शर्माले रजत जितिन् । उनले निर्धारित दूरी ५८ दशमलव १५ सेकेन्डमा पार गरिन् । गौरिकालाई पौडीको अन्तिम दिन सोमबार दीपक विष्टको कीर्तिमान बराबरी गर्न सफल भइन् ।
तेक्वान्दोका विष्टले नेपालका लागिचार स्वर्ण चार संस्करणमा जितेका छन् । १३औँ सागमा गौरिकाले ४ स्वर्णसहित २ र २ वटा रजत र कांस्यसमेत जितेकी छन् ।
