संजय सिङ्जाली मगर
उरमाल केवल एउटा उपन्यास होइन, यो चिया बगानका श्रमिकहरूको अदृश्य घामछायाँको दस्तावेज हो। छुदेन काविमोको कलममा यो कथा उस्तै बन्छ मौन पीडाको लय, जहाँ प्रत्येक पानको हरियालीभित्र पसिनाको नुन मिसिएको छ, र प्रत्येक कप चियामा कहिल्यै सुनिन नसकेको आवाज टल्किन्छ ।
यो मौन क्रन्दनमा असंख्य सपना छन्, तर निद्रा छैनस जीवनको स्वाद छैन, तर तीतोपन गहिरो छ। लेखकले सुनेका छन् ती सुस्केरा जसलाई अरूले बेवास्ता गरे, अनि तिनलाई शब्दका तन्तुमा बुनिदिएका छन्। प्रत्येक पात्र एउटा पीडाको टुक्रा हो—कसैको काँधमा समयको भारी, कसैको आँखामा विगतको घाम, कसैको हातमा अधुरो आशा।
कथाको समयरेखा केवल एक दिशामा बग्दैन। ब्रिटिश शासनको कठोर छायाँदेखि, पुराना पारिवारिक घाउसम्म, अनि लोककथाका रंगीन तर त्रासदीपूर्ण छायासम्म, उपन्यासले पाठकलाई कहिले चिया बगानको माटोमा, कहिले इतिहासको गहिरो अँध्यारोमा, कहिले स्मृतिको फुस्रो उज्यालोमा पुर्याउँछ।
यहाँ चिया टिप्नु केवल रोजगारी होइन, आत्मालाई बिस्तारै खुम्च्याउने श्रम हो। “हरेक खोलाको पानी नदी पुग्दैन” भन्ने पंक्ति केवल रूपक होइन, यो यथार्थको व्याख्या हो जसले देखाउँछ कि धेरै श्रमिकहरूको जीवन कहिल्यै आफ्नो गन्तव्यमा पुग्दैन।
उरमालले देखाउँछ कि चियासँग मात्र स्वादको कथा जोडिएको छैन, यसमा पुँजी र शक्ति, औपनिवेशिकता र शोषणको लामो इतिहास पनि मिसिएको छ। यो उपन्यासले कथा सुनाउँदैन मात्र, बरु सत्यलाई नाङ्गै उभ्याउँछ नरोएर, नचिच्याएर, तर मौनताको भित्री गर्जनमार्फत।
छुदेनको लेखनमा कविता र आख्यानको लय मिसिएको छ। शब्दहरू मधुर छन्, तर धारिलो उद्देश्यले काट्छन्। पाठक केवल पढ्दैन, ऊ कथा भित्र प्रवेश गर्छ, पात्रसँग सास फेर्छ, र अन्ततः आफ्नो भित्रको कुनै कोमल भागलाई भाँचिएको अनुभव गर्छ।
अन्ततः, उरमाल एउटा स्मृतिको बगान हो—जहाँ इतिहास, समाज र मानवीय संवेदनाहरू एउटै रेखामा मिल्छन्। यो चिया बगानको मौन राग हो, जसले समाजलाई सोच्न बाध्य पार्छ, र भोलिका पुस्तालाई सम्झाउँछ कि चियाको कपभित्र केवल सुगन्ध मात्र हुँदैन, त्यहाँ अनगिन्ती सुस्केराहरूको स्वाद पनि मिसिएको हुन्छ।
