लन्डन । अभियन्ता विश्वास दीप तिगेला नेपाली साहित्य, राजनीति, भाषा तथा सामाजिक क्षेत्रमा निरन्तर कलम चलाउँदै आएका सर्जक तथा अध्येताका रूपमा परिचित हुनुहुन्छ। साहित्यलाई केवल सिर्जनाको माध्यम नभई समाज, राजनीति, इतिहास, भूगोल र प्रवासका अनुभूतिलाई अभिव्यक्त गर्ने सशक्त माध्यमका रूपमा आत्मसात् गर्दै उहाँले विभिन्न विधामा लेखन तथा प्रकाशनको यात्रा अघि बढाउनुभएको छ।
उहाँको जन्म १२ नोभेम्बरमा छथर जोरपाटी–१, हातिखर्क, कोशी प्रदेश (प्रदेश नं. १) मा भएको हो। पिता स्व. मिलबहादुर लिम्बू र माता टिकामाया लिम्बूका सन्तान तिगेलाको पारिवारिक जीवन भोजकुमारी लिम्बूसँग जोडिएको छ। उहाँका सन्तानमा छोरीहरू हृदय कल्पना र मलियना तथा छोरा तङनाम हुनुहुन्छ। हाल उहाँको बसोबास काठमाडौं तथा आसफोर्ड, यूकेमा रहेको छ। उहाँ आफूलाई पूर्णकालीन विद्यार्थीका रूपमा परिचित गराउनुहुन्छ।
अध्ययनको गहिराइसँगै सिर्जनाको यात्रा
विश्वास दीप तिगेलाको बौद्धिक यात्राले राजनीति र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई विशेष केन्द्रमा राखेको देखिन्छ। उहाँले सन् २०१९–२०२० मा राजनीतिशास्त्रमा डिग्री हासिल गर्नुभएको छ। त्यसपछि सन् २०२१ मा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा मास्टर्स डिग्री पूरा गर्नुभएको छ। हाल उहाँ पीएचडी कोर्सको तयारीमा रहनुभएको छ। उहाँको विश्वविद्यालयका रूपमा क्यान्टवरी सिटी युनिभर्सिटी, यूके उल्लेख गरिएको छ।
लेखनमा विविधता
तिगेलाको साहित्यिक यात्राको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष उहाँको बहुविधा लेखन हो। राजनीति, यात्रा, भूगोल, युद्ध, प्रवास तथा कविताका विविध आयामलाई समेट्दै उहाँका कृतिहरू प्रकाशित भएका छन् । हालसम्मका उहाँका कृतिहरूमा—
१. हा चाइना इज नट रिलिजिङ अमेरिका — शोधपत्र पुस्तक, २०२१
२. गोप्यकुरा — एकल आधुनिक गीत एल्बम, १०२३
३. निष्पक्ष संविधान : समृद्ध राष्ट्र — राजनीति साहित्य, २०२१
४. देश बोक्नुको पीडा — नियात्रा संग्रह, २००७
५. बोर्नियो परिचय — भूगोल परिचय, २००७
६. गृहयुद्धका पीडा — नियात्रा संग्रह, २००४
७. अभियान — राजनैतिक शब्दावली संग्रह, १९९९
८. परदेशीका कोसेली कविताहरू — कविता संग्रह, १९९८
यी कृतिहरूले उहाँको लेखकीय यात्रालाई एउटै विधा वा विषयमा सीमित नराखी साहित्यदेखि राजनीति, भूगोलदेखि यात्रा र समसामयिक विषयसम्म फैलिएको देखाउँछन् । लेखनसँगै तिगेलाले नेपाली साहित्यका विभिन्न कृतिहरूको प्रकाशनमा समेत भूमिका निर्वाह गर्नुभएको छ। उहाँसँग जोडिएका प्रकाशनहरूमा—
१. वाहिजो — कविता संग्रह, सन् २०१८ / हरि खेवा
२. नामासामि–केसामि मुन्धुम — मुन्धुमग्रन्थ, सन् २०१४ / प्राज्ञ बैरागी काइँला
३. श्रृंखला — कविता संग्रह, सन् २०११ / लोकेन्द्र तिगेला
४. जीवन काँडा कि फूल ? — आत्मकथा, सन् २०१० / झमक घिमिरे
५. अपदस्त जिन्दगी — एकाङ्की नाटक संग्रह, सन् २००३ / पूर्व अर्थ राज्यमन्त्री हरिराज खेवा
६. आतंकको छायामुनि — कथा संग्रह, सन् २००७ / राजकुमार दिक्पाल
७. इमानसिंह चोत्लुङ — लिम्बू भाषाको महाकाव्य, सन् २००४ / अमर तुम्याहाङ
८. सोबुहाङ्सा — लिम्बू भाषाको खण्डकाव्य, सन् २००३ / सेसेमी सेरेङ
यसरी उहाँको साहित्यिक सक्रियता आफ्नै सिर्जनामा मात्र सीमित छैन; नेपाली तथा लिम्बू भाषाका साहित्यिक कृतिहरूको प्रकाशन र प्रवर्द्धनसँग पनि जोडिएको देखिन्छ।
तिगेला साहित्य सिर्जनाका साथै साहित्यिक इतिहास, अभिलेखन र सम्पादनका क्षेत्रमा समेत सक्रिय देखिनुहुन्छ। उहाँले ‘मुद्धुल पदम’ शीर्षकको नेपाली र लिम्बू साहित्यको इतिहाससम्बन्धी सन् २००५ को भिडियो निर्माण गर्नुभएको छ।
सम्पादनतर्फ उहाँका विभिन्न जिम्मेवारीसमेत रहेका छन्। उहाँ हरिराज खेवा स्मृति संग्रह, सन् २०२०का सम्पादक हुनुहुन्छ। त्यस्तै The Himalayan Bard, 2013 का प्रधान सम्पादकका रूपमा काम गर्नुभएको छ, जसमा अंग्रेजीमा अनुदित नेपाली कविता संग्रह समेटिएको छ।
उहाँ प्रवासी वेदनाका आवाजहरू, बेलायत/ब्रुनाई, सन् १९९८–२००८का प्रधान सम्पादक, ‘पदम सिंह सुब्बा व्यक्तित्व र कृतित्व’ (समूहगत, २००५) का सम्पादक तथा www.nepaliLiterature.com का सन् २००६ देखि निरन्तर प्रधान सम्पादक रहनुभएको छ।
त्यस्तै www.nepaliSamachar.com नेपाली समाचार (साप्ताहिक/अनलाइन) का सन् २००९ देखि निरन्तर प्रधान सम्पादक–प्रकाशक तथा सौगात, त्रैमासिक पत्रिका, धनकुटा बहुमुखी क्याम्पस, १९९४/९५ का प्रधान सम्पादकका रूपमा पनि उहाँको भूमिका रहेको थियो ।
साहित्यिक संस्थासँगको आबद्धता
साहित्यिक संस्था र संगठनात्मक यात्रामा पनि तिगेलाको सक्रिय उपस्थिति देखिन्छ। उहाँ एनआरएनए आईसीसी (९१ मुलुक हेर्ने) का उपाध्यक्ष रहनुभएको उल्लेख छ। त्यस्तै एनआरएनए आईसीसी भाषा तथा साहित्य समितिका संयोजक, विश्व नेपाली साहित्य महासंघ, विश्व केन्द्रीय समिति २०१६–१९ का पूर्वअध्यक्ष, गैरआवासीय नेपाली सङ्घ, अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय परिषद् २०१५–२०१७ अन्तर्गत नेपाली भाषा साहित्य विभागका संयोजकका रूपमा उहाँले जिम्मेवारी सम्हाल्नुभएको छ।
उहाँ साहित्य कार्यदल, गैरआवासीय नेपाली सङ्घ, अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय परिषद् २०११–२०१३ का सदस्य तथा प्रवासी नेपाली साहित्य समाज, बेलायत/ब्रुनाई २०११–२०१२ का अध्यक्षसमेत रहनुभएको छ।
त्यस्तै धनकुटा प्रतिभा (पुरस्कार) प्रतिष्ठान, बेलायत च्याप्टर २००७– का सचिव तथा धनकुटा प्रतिभा (पुरस्कार) प्रतिष्ठान, धनकुटा च्याप्टर २००७– का उपाध्यक्षका रूपमा उहाँको आबद्धता रहेको छ। उहाँ एम्नेस्टी इन्टरनेसनल, लन्डनसँग पनि आबद्ध रहनुभएको छ। अनलाइन नेपाली साहित्य मञ्च, बेलायतका संस्थापकका रूपमा ५ अगस्ट २००५ देखि उहाँको साहित्यिक संस्थागत यात्रामा अर्को अध्याय जोडिएको छ।
त्यसैगरी उहाँ अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज, बेलायत २००७–२०१० का महासचिव तथा नेपाली साहित्य विकास परिषद्, बेलायत २००७–२०१२ का सह–महासचिवका रूपमा समेत रहनुभयो ।
साहित्य, अध्ययन र प्रवासलाई जोड्ने यात्रा
विश्वास दीप तिगेलाको परिचयलाई केवल लेखक वा साहित्यिक अभियन्ताको सीमित घेरामा राख्न सकिँदैन। साहित्यिक सिर्जना, प्रकाशन, सम्पादन, साहित्यिक संस्थाको नेतृत्व, राजनीति तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको अध्ययन र प्रवासी नेपाली समाजसँगको निरन्तर संलग्नताले उहाँको व्यक्तित्वलाई बहुआयामिक बनाएको छ।
कवितादेखि नियात्रासम्म, राजनीतिक शब्दावलीदेखि शोधपत्रसम्म र नेपालीदेखि लिम्बू भाषाका साहित्यिक कृतिसम्म फैलिएको उहाँको यात्राले साहित्यलाई समाजसँग जोड्ने र शब्दलाई विचारसँग गाँस्ने प्रयत्नलाई प्रतिबिम्बित गर्छ। अध्ययनको गहिराइ, सिर्जनाको निरन्तरता र संस्थागत सक्रियताको संगममा उभिएको उहाँको यात्रा नेपाली साहित्य तथा प्रवासी साहित्यिक गतिविधिको एउटा उल्लेखनीय अध्यायका रूपमा देखिन्छ।
