शिब कुमार गुरुङ
रिडिङ धेरैपटक पुगेको थिएँ। कहिले सपिङ मल घुमियो, कहिले आवश्यक सामान किनियो र लन्डन फर्किइयो। तर यसपटकको यात्राले त्यही परिचित ठाउँलाई फरक दृष्टिले हेर्ने अवसर दियो। बजार र भवनहरूबीच नेपालीहरूको मेहनत, उद्यमशीलता, सामाजिक सम्बन्ध र आफ्नो संस्कृतिप्रतिको लगावलाई नजिकबाट बुझ्न पाइयो।

लन्डनको व्यस्त दिनचर्याबाट केही समय निकालेर १८ अक्टोबर २०२६, आइतबार बिहान करिब ११:४५ बजे दाजु–भाउजू, मेरी श्रीमती, ससुरा बुवा र म रिडिङतर्फ लाग्यौँ। A40, M25 र M4 हुँदै अघि बढेको हाम्रो यात्राको मुख्य उद्देश्य थियो—आफन्तसँग भेटघाट गर्नु र भाइ करम गुरुङ तथा बहिनी हारिमाया गुरुङको निम्तो स्वीकार गर्दै उहाँहरूको रेस्टुरेन्टमा पुग्नु।

रिडिङ पुगेपछि बजारमा साढुभाइ सुरेन गुरुङ र साली सिता गुरुङसँग भेट भयो। केही बेर मुख्य बजार र विभिन्न पसलहरू घुमेपछि हामी सपना होम पुग्यौँ।

नेपाली स्वादसँगै गाउँघरको सम्झना:
आफ्नै रेस्टुरेन्टमा ग्राहकहरूको सेवामा व्यस्त हुँदाहुँदै पनि सञ्चालक करम भाइ र हारिमाया बहिनीले समय निकालेर गर्नुभएको न्यानो स्वागतले घरमै पुगेजस्तो अनुभूति भयो। सञ्चोबिसञ्चो र शुभकामना आदानप्रदानसँगै खाजाको क्रम सुरु भयो। बहिनीले आफैँ बनाउनुभएको सेलरोटी, थरीथरीका अचार, भुटुवा, मःमः र चाउमिनसँगै तातो–चिसो पेय पदार्थको पनि व्यवस्था थियो। स्वादिष्ट परिकारले पेट भरियो भने उहाँहरूको आत्मीय आतिथ्यले मन प्रफुल्लित बनाउँदै गाउँघरका सम्झनासमेत ताजा गरायो।

लामो समयपछिको पारिवारिक भेटघाटमा कुराका विषय पनि प्रशस्तै थिए। कहिले देश–गाउँका कुरा, कहिले परिवारका सुखदुःख, त कहिले प्रवासी जीवनका अनुभव। गफिँदागफिँदै समय बितेको पत्तै भएन।

त्यसपछि पालो आयो ढिँडो र भातसहितको नेपाली खानाको। स्टिलका थालीमा पस्किएका गाउँघरको स्वाद सम्झाउने सुकुटी, कुखुराको मासुको तरकारी, साग, अचार र सलादले भोजनलाई झनै आकर्षक बनाएका थिए। बेलायतमा ढिँडो पहिले पनि खाएको हुँ, तर आफन्तको साथ, प्रेमपूर्वक पस्किएको खाना र आत्मीय वातावरणले त्यस दिनको स्वादलाई विशेष बनायो।

खानाको मिठास पकाउने सीपमा मात्र होइन, पस्किने मन र सँगै बसेर खाने सम्बन्धमा पनि हुँदोरहेछ।

‘सपना होम: मेहनतले आकार पाएको पारिवारिक सपना:
रिडिङको क्विन भिक्टोरिया स्ट्रिटमा रहेको सपना होम सन् २०१२ देखि सञ्चालनमा रहेको पारिवारिक नेपाली रेस्टुरेन्ट हो। एक दशकभन्दा लामो यसको यात्रामा करम भाइ र हारिमाया बहिनीको मेहनत, लगनशीलता र पारिवारिक सहकार्य जोडिएको छ।

हामी दिउँसो करिब १ बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म त्यहीँ रमायौँ। त्यस क्रममा खानाको स्वादसँगै व्यवसाय सञ्चालनका अनुभव सुन्ने अवसर पनि मिल्यो।
उहाँहरूबाट पाएको जानकारीअनुसार, सुरुमा ६ जना कर्मचारीबाट थालिएको व्यवसायले अहिले १० जनालाई प्रत्यक्ष रोजगारी दिएको छ। प्रतिस्पर्धात्मक वातावरणमा व्यवसायलाई निरन्तरता दिनु, ग्राहकको विश्वास कायम राख्नु र अरूका लागि रोजगारी सिर्जना गर्नु प्रशंसनीय काम हो।
करम भाइले यसअघि ट्राभल एजेन्सी, मनी ट्रान्सफर र बेलायत–नेपाल कार्गो सेवामा समेत काम गर्नुभएको र हाल रेस्टुरेन्ट तथा कार्गो व्यवसायलाई निरन्तरता दिइरहनुभएको जानकारी पाएँ। व्यवसायसँगै विभिन्न सामाजिक संस्थामा सक्रिय रहँदै समुदायका लागि समय निकाल्ने उहाँको प्रयास पनि
सराहनीय लाग्यो।

मलाई लाग्यो—यस्ता नेपाली व्यवसायले आम्दानी र रोजगारीसँगै हाम्रो खानपान, पहिचान र आतिथ्यलाई पनि स्थानीय समाजसम्म पुर्‍याइरहेका छन्।

किनमेलको गन्तव्यबाट इतिहासको चिनारीसम्म:

साँझपख रिडिङ निवासी सुरेन भाइ र साली सिता गुरुङले हामीलाई वरपर घुमाउँदै स्थानीय जीवनबारे बुझाउनुभयो। पहिले किनमेलमै सीमित मेरो ध्यान यसपटक यहाँको इतिहास, यातायात, बस्ती र समुदायको उपस्थितितर्फ पनि गयो।

यात्रापछि रिडिङबारे थप खोज्दा यसको परिचय सपिङ मल र आधुनिक भवनभन्दा धेरै फराकिलो रहेछ भन्ने थाहा भयो।
इङ्गल्यान्डको बर्कशायरमा पर्ने रिडिङलाई हामी सामान्य बोलीमा सहर भने पनि औपचारिक रूपमा यो “टाउन” हो। यसको ऐतिहासिक पहिचान बुझ्न रिडिङ एबी (Reading Abbey) महत्त्वपूर्ण रहेछ। राजा हेनरी प्रथमले सन् ११२१ मा स्थापना गराउनुभएको यस मठले तत्कालीन रिडिङको विकासमा ठूलो भूमिका खेलेको थियो। आजका ब्रोड स्ट्रिट, फ्रायर स्ट्रिट र मार्केट प्लेसजस्ता क्षेत्रको विकाससमेत एबीसँग जोडिएको रहेछ।

रिडिङको अर्को रोचक परिचय रहेछ—‘थ्री बीज (Three Bs), अर्थात् बियर (Beer), बल्ब्स (Bulbs) र बिस्कुट (Biscuits)। यहाँ ‘बल्ब्स भन्नाले बिजुलीको चिम होइन, फूल उमार्ने कन्द बुझिन्छ। बियर उत्पादन, फूलका कन्द तथा बीउको व्यवसाय र हन्ट्ली एन्ड पामर्सको बिस्कुट उद्योगले यसको औद्योगिक परिचय बनाएका रहेछन्। बिस्कुटको प्रसिद्धिका कारण रिडिङलाई ‘बिस्कुट टाउन समेत भनिन्थ्यो।

किनमेलका लागि परिचित यही ठाउँको पछाडि यति समृद्ध इतिहास रहेछ भन्ने थाहा पाउँदा अर्को पटक ऐतिहासिक स्थलहरूका लागि पनि समय छुट्याउने इच्छा जाग्यो।

सहज यातायात र चलायमान बजार:
रिडिङको सुविधाबारे चर्चा गर्दा रेल सम्पर्क छुटाउन मिल्दैन। यहाँबाट तीव्र गतिको ग्रेट वेस्टर्न रेलवे (GWR) सेवामा लन्डन प्याडिङटन करिब २३–३० मिनेटमा पुग्न सकिन्छ। एलिजाबेथ लाइनले पनि मध्य लन्डनसम्म रेल परिवर्तन नगरी पुग्ने सुविधा दिन्छ। तर बीचका धेरै स्टेशनमा रोकिने भएकाले प्याडिङटनसम्मको यात्रामा यसले तीव्र गतिको GWR सेवाभन्दा बढी समय लिन्छ। वास्तविक यात्रा समय भने रोजिएको सेवा र त्यस दिनको रेल सञ्चालनअनुसार फरक पर्न सक्छ।

रेलसँगै स्थानीय आवतजावतका लागि बस सेवाको पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेछ। रिडिङ बरो काउन्सिलको स्वामित्वमा रहेको ‘रिडिङ बसेस (Reading Buses) यहाँको मुख्य बस सेवा प्रदायक हो, जसले रिडिङ र आसपासका क्षेत्रलाई जोड्छ।

यसै क्रममा सुरेन भाइबाट यहाँको बस सेवामा नेपाली मूलका करिब ५० जना चालक कार्यरत रहेको अनुमानित जानकारी पनि पाएँ। यो सङ्ख्याको आधिकारिक पुष्टि हुन बाँकी भए पनि स्थानीय सार्वजनिक यातायातमा नेपालीहरूको सहभागिताबारे सुन्दा खुसी लाग्यो। नेपाली समुदायको योगदान व्यवसायमा मात्र सीमित नभई दैनिक जनजीवनलाई चलायमान बनाउने सेवासम्म पनि फैलिएको रहेछ भन्ने अनुभूति भयो।

यहाँको बजारमा ठूला पसल र सपिङ सेन्टरसँगै साना व्यवसायको पनि उपस्थिति छ। द ओराकल सपिङ सेन्टरको बीचबाट बग्ने केनेट नदी र त्यस किनारका खानपानस्थलले किनमेलसँगै केही समय बिताउन मिल्ने वातावरण बनाएका छन्।

स्टेशन वरपरका आधुनिक भवन र अपार्टमेन्टहरू देख्दा यहाँको बदलिँदो स्वरूप पनि अनुभव भयो। यद्यपि कुनै ठाउँको विकास अग्ला भवनबाट मात्र मापन हुँदैन; त्यहाँका मानिसको दैनिक जीवन, सेवामा पहुँच र सामुदायिक सम्बन्ध पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।

रिडिङको जीवनमा नेपाली समुदायको उपस्थिति:
यस यात्रामा मलाई विशेष चासो लागेको पक्ष थियो—रिडिङको बजार र नेपाली समुदायबीचको सम्बन्ध।
यसको एउटा अर्थपूर्ण सङ्केत जनगणनाको तथ्याङ्कमै भेटियो। रिडिङ बरो काउन्सिलले प्रकाशित गरेको सन् २०२१ को जनगणनाअनुसार, बरोभित्र ४,१४७ जना बासिन्दाले नेपालीलाई आफ्नो मुख्य भाषा उल्लेख गरेका रहेछन्। अङ्ग्रेजीबाहेकका मुख्य भाषामध्ये पोलिसपछि नेपाली दोस्रो स्थानमा पर्दोरहेछ। सन् २०११ मा यो सङ्ख्या २,४३० थियो। यसले यहाँ नेपाली भाषी समुदायको बढ्दो उपस्थितिलाई देखाउँछ। यो मुख्य भाषासम्बन्धी तथ्याङ्क हो; सम्पूर्ण रिडिङ क्षेत्रमा बस्ने नेपालीहरूको कुल सङ्ख्या भने होइन।

यहाँ ग्रेटर रिडिङ नेपाली कम्युनिटी एसोसिएसन (GRNCA) जस्ता संस्था नेपाली समुदायको हित र स्थानीय समाजसँगको घुलमिललाई प्रवर्द्धन गर्न सक्रिय रहेछन्। रिडिङ क्षेत्रको अर्लीस्थित १२८ चर्च रोडमा रहेको ‘बुद्धिस्ट गुम्बा रिडिङ यूकेले पनि धार्मिक अभ्याससँगै सामाजिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिमार्फत समुदायलाई जोड्ने काम गर्दै आएको रहेछ।

घुमघामका क्रममा नेपाली सुनचाँदी पसल तथा नेपाली र एसियाली खाद्यसामग्री पाइने पसलबारे पनि जानकारी पायौँ। यस्ता व्यवसायको महत्त्व सामानको किनबेचमा मात्र सीमित हुँदैन। चाडपर्वमा चाहिने सामग्री, परिचित स्वाद र आफ्नै भाषामा कुरा गर्न पाइने सहजताले परदेशमा पनि अपनत्व बढाउँछ।
मेरो बुझाइमा, समुदाय र बजारको सम्बन्ध दुवैतर्फबाट बलियो बन्दै जाने रहेछ। नेपाली परिवारको उपस्थितिले नेपाली सामान र सेवाको माग बढाउँछ; ती व्यवसायले फेरि समुदायलाई सुविधा, रोजगारी र भेटघाटको अवसर दिन्छन्। नेपाली रेस्टुरेन्टहरूले अन्य समुदायलाई समेत हाम्रो स्वादसँग परिचित गराउँछन्।

यसैले, सम्भव भएसम्म आफ्नै समुदायका व्यवसायबाट सामान र सेवा लिनुलाई पनि सामुदायिक योगदानको एउटा व्यावहारिक रूप मान्न सकिन्छ। गुणस्तर, उचित मूल्य र राम्रो सेवाका आधारमा नेपाली व्यवसायलाई प्राथमिकता दिँदा उद्यमीको हौसला बढ्छ, रोजगारी टिकाउन मद्दत पुग्छ र नयाँ पुस्तालाई व्यवसायमा अघि बढ्ने प्रेरणा मिल्छ। राम्रो सेवा अरूलाई सिफारिस गर्नु र सुधार गर्नुपर्ने पक्षमा रचनात्मक सुझाव दिनु पनि उत्तिकै उपयोगी सहयोग हो।

समुदायलाई साथ दिन सधैँ ठूलो आर्थिक सहयोग नै गर्नुपर्छ भन्ने छैन; हाम्रा दैनिक खरिद र रोजाइले पनि अर्थपूर्ण योगदान पुर्‍याउन सक्छन्।
फर्कँदा साथमा स्वाद र नयाँ बुझाइ:

साँझ करिब ६ बजे फेरि भेट्ने वाचासहित हामी लन्डनतर्फ फर्कियौँ। मनमा करम भाइ र हारिमाया बहिनीको आतिथ्यप्रतिको कृतज्ञता, परिवारसँग बिताएको समयको खुसी र रिडिङबारे थप जान्ने उत्सुकता थियो।

यसपटक रिडिङबाट किनमेलका सामानभन्दा बढी सम्झना र नयाँ बुझाइ लिएर फर्किएँ।
पहिले किनमेल गर्न पुगिने ठाउँ यसपालि आफन्तको आत्मीयता, नेपाली उद्यमशीलता र इतिहाससँग जोडिएको गन्तव्य बन्यो। आत्मीय निमन्त्रणा, न्यानो स्वागत र स्वादिष्ट नेपाली परिकारसहित हाम्रो भेटघाटलाई अविस्मरणीय बनाइदिनुहुने करम भाइ र हारिमाया बहिनीलाई विशेष धन्यवाद। साथै, आफ्नो समय दिएर रिडिङ घुमाउनुका साथै स्थानीय जीवनबारे बुझाउन सहयोग गर्नुहुने सुरेन भाइ र सिता सालीप्रति पनि हार्दिक आभार व्यक्त गर्दछु।
कहिलेकाहीँ धेरैपटक पुगेको ठाउँलाई पनि एकपटक ध्यान दिएर हेर्दा नयाँ यात्रा सुरु हुँदोरहेछ।